POLONISTYKA NA LITEWSKIM UNIWERSYTECIE EDUKOLOGICZNYM



Historia

Początki polonistyki na tej uczelni faktycznie sięgają roku 1951, gdy w Nowej Wilejce powstał Instytut Nauczycielski, który miał kształcić nauczycieli różnych kierunków dla powstających na Wileńszczyźnie szkół polskich. To właśnie tu w 1952 r. założona została również Katedra Języka i Literatury Polskiej. Pierwszymi pracownikami polonistyki zostały osoby, które ukończyły dwie najbardziej prestiżowe uczelnie tego kraju: Państwowy Uniwersytet im. M. Łomonosowa w Moskwie (Irina Kaszkarowa, Genadiusz Rakitski) oraz Uniwersytet Państwowy w Leningradzie (Anna Kaupuż, Margarita Lemberg, Helena Gustin, Maria Niedźwiecka).

W 1961 r. cały Wydział Polonistyki przeniósł się z Nowej Wilejki do Wileńskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego. Wieloletnim dziekanem tego wydziału, a następnie prodziekanem, gdy w 1969 r. polonistykę dołączono do Wydziału Języków Obcych, był historyk, weteran wojny, Polak pochodzący z Białorusi – Włodzimierz Czeczot. Funkcję kierownika Katedry Języka i Literatury Polskiej pełnili Anna Kaupuż (1952-1956, 1983-1987) oraz kilkakrotnie na to stanowisko wybierany Genadiusz Rakitski (1956-1983). Pierwsza grupa polonistów mury tej uczelni opuściła w 1964 r.    

            W pierwszym okresie istnienia katedry w Wileńskim Państwowym Instytucie Pedagogicznym jej działalność była ściśle uzależniona od potrzeb społeczności polskiej na Wileńszczyźnie. W szkołach polskich brakowało nauczycieli różnych przedmiotów, dlatego też wkrótce przygotowano programy studiów o dwu specjalnościach. Pierwszym dodatkowym kierunkiem, który został dołączony do polonistyki był język rosyjski,  a następnie inne: historia, geografia, pedagogika, wychowanie fizyczne, w późniejszych latach również – biologia i plastyka. Studia takie trwały pięć lat i kończyły się uzyskaniem kwalifikacji nauczyciela w zakresie dwu różnych przedmiotów. Praktyka studiów dwukierunkowych przetrwała aż do reformy szkolnictwa wyższego w 1992 r.

            Przełom lat 80. i 90. cechowały dynamicznie zachodzące w katedrze zmiany, m. in. nastąpiła naturalna wymiana kadry: wykładowcy starszego pokolenia odeszli na emeryturę, a ich miejsce zajęli w większości wychowankowie macierzystej polonistyki (Halina Turkiewicz, Romuald Naruniec, Irena Masojć, Krystyna Syrnicka, Henryka Sokołowka, Jan Sawicki) oraz pochodząca z Wileńszczyzny absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego, Barbara Dwilewicz.

Rozpoczęły się też przeobrażenia restrukturyzacyjne. W 1990 r. Katedra Języka Polskiego i Literatury weszła w skład powstałego na fali przemian społeczno-politycznych Wydziału Wspólnot Narodowych Litwy, którego dziekanem została Maria Niedźwiecka. Ponieważ obok polonistyki rozwinął się na nim tylko jeden inny kierunek – białorutenistyka, został on po roku połączony z Wydziałem Języka Rosyjskiego i Literatury, z których powstał Wydział Slawistyki. W 1992 r. uczelnia uzyskała miano Wileńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego.

Od 2009 r. katedra została przemianowana na Katedrę Filologii Polskiej i Dydaktyki i weszła w skład Wydziału Filologicznego. W 2011 r. uczelnia zmieniła nazwę na Litewski Uniwersytet Edukologiczny.

Pracownicy

Doc. dr Irena Masojć – kierownik katedry – irena.masoit@vpu.lt

Prof. dr hab. Andrzej Baranow – andrey.baranow@vpu.lt

Doc. dr Barbara Dwilewicz – barbara.dvilevic@vpu.lt

Doc. dr Romuald Naruniec – romnarunec@gmail.com

Doc. dr Krystyna Syrnicka – ksyrnicka@gmail.com

Doc. dr Halina Turkiewicz – halina.turkevic@gmail.com

Dr Henryka Sokołowska – h.sokolovska7@gmail.com

Dr Józef Szostakowski – juzek-wil@one.lt

Studia

Od 1992 r. studia polonistyczne są dwustopniowe: 4-letnie bakalarskie (inaczej studia licencjackie) oraz 2-letnie magisterskie.  

Studia pierwszego stopnia realizują w zasadzie klasyczny model polonistyczny ze specjalizacją nauczycielską. W programie studiów drugiego stopnia na pierwsze miejsce wysuwa się specyficzne treści regionalne. Służą temu takie przedmioty, jak Życie literackie Wilna w XIX w., Życie literackie Wilna w XX w., Najnowsza literatura polska na Litwie, Polsko-litewskie związki literackie, Etnokultura Wileńszczyzny. W ostatnio odnowionym programie studiów magisterskich zaczęto kłaść nacisk na polsko-litewskie związki literackie i językowe. Nowy przedmiot Teoria komparatystyki dał studentom podstawy naukowe do urzeczywistnienia badań porównawczych w zakresie literatury. Wśród dyscyplin o profilu językoznawczym pojawiła się Polsko-litewska leksykologia konfrontatywna, powstały prace magisterskie, porównujące różne zjawiska językowe.

Badania naukowe

Już na początku istnienia katedry zarysował się nurt badań, który dziś można zaliczyć do szeroko rozumianych związków międzykulturowych. Znaczący dorobek naukowy w tym zakresie pozostawiła Anna Kaupuż. W pracy badawczej zajmowała się środowiskiem naukowym i literackim Wilna w XIX w. Jej nieopublikowana, niestety, rozprawa doktorska pt. Szkice z dziejów filologii słowiańskiej Uniwersytetu Wileńskiego na początku XIX wieku (Очерки по истории славянской филологии в Вильнюсском университете в начале XIX века) (1971, maszynopis) stanowi bardzo cenne źróło poznania dziejów slawistyki wileńskiej na początku XIX w.

Powiązań i paraleli zaczęto też szukać w literaturze polskiej i litewskiej. Szczegółowe zagadnienie z tego zakresu – tematyka litewska w twórczości Józefa I. Kraszewskiego – znalazła odzwierciedlenie  w pracy naukowo-dydaktycznej Marii Niedźwieckiej.

Odrodzenie narodowe mniejszości polskiej na Litwie na początku lat 90. wiązało się z poszukiwaniem własnych korzeni i własnej tożsamości oraz odkrywaniem bogatej polskiej spuścizny literacko-kulturowej na Litwie. Na badania czekała  niezwykle  interesująca i dynamiczna sytuacja językowa w warunkach wielojęzyczności. W tym kierunku podążyły też zainteresowania naukowe młodszych polonistów wileńskich. Skupiają się one wokół kilku problemów badawczych.

W zakresie badań literacko-kulturowych:

1 – Literatura i kultura regionalna w kontekście europejskim  

2 – Polska literatura i kultura w aspekcie komparatystycznym

(Andrzej Baranow, Romuald Naruniec, Krystyna Syrnicka, Józef Szostakowski, Halina Turkiewicz)

W zakresie badań językoznawczych:

1        – Funkcjonowanie języka w środowisku wielojęzycznym i wielokulturowym

2        – Badania leksykalne w ujęciu kontrastywnym

(Barbara Dwilewicz, Irena Masojć, Henryka Sokołowska)

W 2007 r. katedra zainicjowała organizację międzynarodowych konferencji naukowych o charakterze interdyscyplinarnym „Tożsamość na styku kultur”, w których biorą udział nie tylko badacze literatury i językoznawcy, ale też dydaktycy, socjolodzy i etnolodzy. Na razie odbyły się  dwa takie spotkania naukowe (2007, 2010). W obradach ostatniej konferencji udział wzięło ponad 50 uczestników z ośmiu różnych krajów.

Kontakt

Lenkų filologijos ir didaktikos katedra

Lietuvos edukologijos universitetas

Studentų 39, Vilnius LT-08106

polonistika@vpu.lt



Instytut Filologii Polskiej
pl. Kopernika 11 45-040 Opole, Collegium Maius
tel. (48-77) 54-16-003  fax (48-77) 54-16-002
e-mail: kongres2012@uni.opole.pl

Sekretariat:
poniedziałek - piątek, godz. 9.30 - 13.30 pok. nr 203. (IIp)

dol