Zarys historii polonistyki w Ameryce Północnej



Zarys historii polonistyki w Ameryce Północnej

Michał J. Mikoś*
Uniwersytet Wisconsin-Milwaukee

(In: Romuald Cudak, ed. Literatura polska w świecie.
T. II. W kręgu znawców. Katowice: Gnome, 2007, 206-222)


Polonistyka północnoamerykańska stała się w ostatnich latach przedmiotem licznych opracowań i dyskusji. Wymienić tu należy przede wszystkim specjalny numer czasopisma Postscriptum zredagowanego przez Piotra Wilczka pt. “Polonistyka w Ameryce Północnej” (37-38, 2001), publikację zbiorową w opracowaniu Haliny Filipowicz, Andrzeja Karcza i Tamary Trojanowskiej pt. Polonistyka po amerykańsku. Badania nad literaturą polską w Ameryce Północnej (1990-2005) (Warszawa: IBL PAN, 2005) oraz nie mniej liczne artykuły w periodykach naukowych, gazetach, a także w internecie. Autorzy dają przegląd obecnego stanu nauczania języka polskiego i literatury na uniwersytetach amerykańskich i kanadyjskich, próbują określić jego miejsce w ogólnym systemie szkolnictwa, a także zarysowują prognozy na najbliższą przyszłość.

W artykule tym, fragmencie większej całości, przedstawię w zarysie powstanie i rozwój polonistyki w Ameryce Północnej. Autorzy wymienionych publikacji koncentrują swoją uwagę na obecnym stanie rzeczy, nie pretendują do ujęć historycznych. Przeto trudno na tej podstawie orzekać, jaką rolę w Ameryce odgrywała tamtejsza polonistyka w ciągu przeszło stu lat swego istnienia, jak rozwijały się jej główne ośrodki i jakie były osiągnięcia jej głównych przedstawicieli.

Brakuje więc we wszystkich opracowaniach tego co jest niezbędne dla ujęć syntetycznych, mianowicie szerszego tła historycznego. Trzeba tutaj bowiem stwierdzić, że rozwój polonistyki akademickiej był związany z historią polskiej emigracji w Ameryce Północnej, a szczególnie z rozwojem polskiego szkolnictwa podstawowego i średniego. Nastąpił on głównie po roku 1848, kiedy to rozpoczęła się masowa emigracja Polaków z terytoriów dawnej Rzeczpospolitej, dzielonych odtąd na tzw. starą emigrację, która osiedliła się w Stanach Zjednoczonych przed rokiem 1880 i nową, obejmującą okres do roku 1914. Był to czas tworzenia i organizowania instytucji polsko-amerykańskich, takich jak parafie, szkoły, organizacje kulturalne, pisma itp.

Pierwsze szkółki polskie w Ameryce zostały założone w osiedlu Panna Maria w Teksasie w roku 18661 i w parafii Św. Stanisława w Milwaukee w roku 1868.2 Pierwszą regularną polską szkołę z nauczaniem języka polskiego założył 3 grudnia 1874 w miejscowości Polonia w stanie Wisconsin ksiądz Józef Dąbrowski, korzystając z pomocy pięciu Sióstr Felicjanek, pierwszych polskich zakonnic w Ameryce. Ks. Dąbrowski założył także drukarnię i wydał Kalendarz Polski Katolicki dla Ludu Polskiego w Ameryce (1872) oraz kilka pierwszych podręczników, jak Książka do Czytania dla Szkół Polskich w Ameryce (1877) i Geografia dla Szkół Polskich w Ameryce (1879).3 Z inicjatywy ks. Dąbrowskiego powstał w r. 1882 ośrodek SS. Felicjanek w Detroit, gdzie przygotowywano kandydatki do nowicjatu, kładąc też specjalny nacisk na program nauczania w szkołach parafialnych.4

Do roku 1882 Polacy założyli w sumie 50 szkół parafialnych, do których uczęszczało 14, 500 uczniów.5 W roku 1914 było już 395 takich szkół, w których uczyło się 128,540 dzieci. W tym samym czasie, w kilku szkołach średnich, np. w szkołach Św. Stanisława Kostki w Chicago i Franciszkanów w miejscowości Pulaski w stanie Wisconsin, około 500 uczniów uczyło się języka polskiego.6 W roku 1930 Polacy skupiali się już wokół 802 parafii, prowadząc 559 szkół, z około 600 nauczycielami i 320,000 uczniami.7 W roku 1948 było 568 polskich parafialnych szkół podstawowych ze 180,000 uczniów i 68 parafialnych szkół średnich z 12,000 uczniów.8

Po drugiej wojnie światowej szkoły polskie zaczęły się szybko amerykanizować. Powodem tego był stopniowy zanik świadomości etnicznej wśród polskiej społeczności oraz polityka rządu Stanów Zjednoczonych, zapoczątkowana w roku 1924, a ograniczająca znacznie przypływ imigracji, szczególnie grup słowiańskich. Chociaż w roku 1957 było wciąż jeszcze 200,000 dzieci, uczących się w polskich szkołach parafialnych, to już na początku lat 1960 szkoły te zaczęto powoli zamykać.9

Panuje na ogół zgodna opinia, że poziom nauki w polskich szkołach parafialnych nie był zbyt wysoki.10 Nauczycielom brakowało solidnego przygotowania do zawodu, klasy były przepełnione, a biblioteki słabo zaopatrzone w książki i materiały pomocnicze. I. Kowalski podsumował ogólną sytuację w 1897 roku w słowach: „w szkołach parafialnych dzieci nabyły podstawowe umiejętności czytania i pisania po polsku, nauczyły się na pamięć parę wierszy i garść podstawowych wydarzeń historycznych, przeważnie kilku życiorysów znanych postaci.”11

Trzeba jednakże zauważyć, iż mimo tych ograniczeń, polskie szkoły parafialne przyczyniły się w głównym stopniu do podtrzymania kontaktu dzieci z językiem, religią i narodowym dziedzictwem kulturowym przodków. Szkoły te powstały dzięki olbrzymim społecznym i dobrowolnym wysiłkom polskich grup, pomagając nie tylko w nauczaniu, lecz także w wychowaniu wielu pokoleń młodzieży.

Próbowano też wielokrotnie reformować, unowocześniać i pogłębiać wykształcenie polskich dzieci oraz wzywano do zorganizowanej akcji mającej na celu szerzenie nauki i stworzenie uniwersytetu polskiego, polskiej Almae Matris.12 Wytrwałe wysiłki pedagogów, zarówno świeckich, jak i kościelnych, przyniosły wreszcie pomyślne wyniki. W roku 1885 ks. Dąbrowski założył pierwsze polskie seminarium pod wezwaniem Św. Cyryla i Metodego w Detroit, z łaciną, polskim i angielskim jako językami wykładowymi. W r. 1909 przeniesiono je do Orchard Lake w Michigan, w r. 1972 przemianowano na St. Mary’s College,13 zaś w 2003 włączono do Madonna University. W r. 1912, Polish National Alliance otworzyło Alliance College w Cambridge Springs w Pensylwanii, które działało do r. 1988.14

Chociaż języki obce—najpierw francuski, potem hiszpański i włoski—zostały wprowadzone do programów amerykańskich uczelni w latach 1820-1830, to zainteresowanie językami słowiańskimi, w tym polskim, było w wieku XIX minimalne i ograniczało się do tłumaczeń, w czym brały udział osoby spoza szkolnictwa. Dla przykładu, James Percival (1795-1854), wszechstronny poeta, publikował artykuły na temat polskiej literatury i tłumaczył poezję, zaś Jeremiah Curtin (1835-1906) tłumaczył powieści i nowele Sienkiewicza, Prusa i Orzeszkowej.15

Studia uniwersyteckie, poświęcone słowiańskiej historii, językom i literaturom rozpoczęły się w Stanach Zjednoczonych na Uniwersytecie Harvardzkim. Ich założycielem był Archibald Coolidge (1866-1928), profesor historii, projektant i pierwszy dyrektor biblioteki uniwersyteckiej. Coolidge był sekretarzem Poselstwa Amerykańskiego w Petersburgu, przebywał także w Polsce. W r. 1894 rozpoczął pierwsze wykłady z historii północno-wschodniej Europy.16 W 1897, Leo Wiener (1862-1939), polski emigrant z Białegostoku, student medycyny w Warszawie i inżynierii w Berlinie, został zaangażowany na Harvardzie jako pierwszy tytularny profesor slawistyki. Rozpoczął tu nauczanie języków: rosyjskiego, czeskiego, polskiego, serbo-chorwackiego i starocerkiewnosłowiańskiego. Jeden z jego studentów, George R. Noyes (1873-1952), uzyskał w r. 1901 pracę w Berkeley i rozpoczął nauczanie rosyjskiego, a potem polskiego języka i literatury. W następnych latach Noyes wraz ze swoimi współpracownikami przetłumaczył na angielski utwory Mickiewicza i Kochanowskiego.17 W r. 1905 Uniwersytet Columbia i Uniwersytet Chicago rozpoczęły z kolei naukę języka polskiego, a w r. 1909 Uniwersytet Notre Dame wprowadził zajęcia z języka polskiego, literatury i historii.18

Głównie na tych uniwersytetach kontynuowano nauczanie języka polskiego do roku 1939. W 1915 r. profesor John Prince założył Wydział Języków Słowiańskich w Uniwersytecie Columbia. Od 1918, najpierw M.K. Straszewicz, a potem dr Albert Morawski-Nawench, przyjaciel Reymonta, wykładali język polski. W roku 1925, Arthur P. Coleman, pierwszy Amerykanin niesłowiańskiego pochodzenia, otrzymał doktorat ze slawistyki, zaś w r. 1928 został mianowany wykładowcą w Columbii, poświęcając się nauczaniu języka polskiego,19 tłumaczeniu oraz prowadzeniu spisów zajęć z języka polskiego na innych uniwersytetach amerykańskich. Zajęcia te prowadził do r. 1948, rezygnując ze stanowiska w proteście przeciwko nominowaniu Manfreda Kridla, rekomendowanego przez Czesława Miłosza, wówczas attache kulturalnego Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, na nowo utworzoną katedrę im. Adama Mickiewicza.20 Inny Polak, Tadeusz Mitana prowadził zajęcia z języka i literatury na Uniwersytecie Michigan w latach 1926-1931, w Alliance College w 1932-1943 i w Wilkes College 1947-1951. Eric P. Kelly, który przebywał w Polsce z Armią Hallera, prowadził po powrocie zajęcia z języka polskiego i tłumaczeń w Dartmouth College i pisał książki dla dzieci, z których najpopularniejszą była The Trumpeter of Kraków (1928). Z kolei na Uniwersytecie Wisconsin-Milwaukee, dr Marie Królówna z Uniwersytetu Jagiellońskiego uczyła języka polskiego od 1932 do 1934, a po niej Szymon St. Deptuła prowadził zajęcia z języka, literatury i kultury do r. 1971.21 W r. 1936 utworzono na Uniwersytecie Wisconsin w Madison pierwszy Wydział Polonistyki w Ameryce (od r. 1942—Wydział Slawistyki); w roku akademickim 1936/7 wykładał tam Witold Doroszewski, w latach następnych Józef A. Birkenmajer (1937-1939),22 oraz Edmund Zawacki (1939-1978). W r. 1928, anglista prof. Roman Dyboski przyjechał do Stanów na zaproszenie Fundacji Kościuszkowskiej, założonej w 1926 r., wygłaszając ok. 600 pogadanek dla Polonii i ok. 100 wykładów akademickich.23

W roku 1927 w uniwersytetach amerykańskich realizowano tylko 18 programów języka polskiego i literatury, a do roku 1930 ich liczba spadla do 10.24 W latach 1940-1942 było do odnotowania 19 programów języka polskiego na uniwersytetach amerykańskich: w Uniwersytecie Kalifornii (3), Katolickim Uniwersytecie (2), Columbia (2), Cornell (1), Harvard (1), Smith (2) i Uniwersytecie Wisconsin (8). W tym samym okresie prowadzono 60 kursów języka rosyjskiego, 15 kursów języka czeskiego i 10 starocerkiewnosłowiańskiego.25 Pomiędzy rokiem 1937 i 1939 tylko dwa wydziały slawistyki—w Columbii i w Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley—posiadały uprawnienia do nadawania stopni doktorskich z nauk slawistycznych (przyznano w sumie 43 tytuły doktorskie).26

Ta początkowa faza nauczania języka polskiego w uczelniach amerykańskich zakończyła się z chwilą wybuchu wojny. Kilku wybitnych naukowców i pisarzy z Polski znalazło schronienie w Stanach Zjednoczonych, w r. 1942 powstała amerykańska filia Polskiej Akademii Nauk, zorganizowana przez Oskara Haleckiego, Jana Kucharzewskiego, Wacława Lednickiego, Bronisława Malinowskiego, Wojciecha Świętosławskiego i Rafała Taubenschlaga, później przemianowana na Polski Instytut Naukowy w Ameryce. Rozpoczęto wydawanie „Biuletynu” Instytutu, zaś kilku polonistów, np. Wacław Lednicki, Manfred Kridl i Wiktor Weintraub, znalazło zatrudnienie na uniwersytetach amerykańskich. W roku 1942 powstała Commission for Research on Polish Emigration, której nazwę zmieniono w r. 1945 na Polish American Historical Commission, a w r. 1949 na Polish American Historical Association. Pierwsze wydanie “Polish American Studies” ukazało się w r. 1944, a w r. 1956 zaczął się ukazywać The Polish Review.27 Fundacja Kościuszkowska kontynuowała swoją pracę nad propagowaniem w środowiskach emigrantów kultury polskiej. Sekcja slawistyczna organizacji The Modern Language Association, stworzona w r. 1922, przekształciła się w r. 1941 w American Association of Teachers of Slavic and East European Languages. Komitet Studiów Slawistycznych, ustanowiony w 1938, przekształcił się następnie, w dekadę później, w American Association for the Advancement of Slavic Studies, a w 1960 w organizację członkowską.

Śledząc sprawozdania Francisa Bolka i Arthura Colemana, możemy się przekonać, że liczba programów polskich w amerykańskich uniwersytetach w okresie powojennym powoli wzrastała. I tak w r. 1945, według danych zebranych przez Colemana,28 zajęcia z języka polskiego odbywały się w 17 uczelniach. Bolek, który uwzględniał także studia nauczycielskie, seminaria i szkoły pielęgniarek, wymienił w tym samym roku 32 uczelnie prowadzące zajęcia z języka polskiego.29 W roku 1946 według Colemana było takich uczelni 20,30 zaś według Bolka i Colemana—48;31 w r. 1948, było ich w sumie 28, znów według danych Colemana.32 W roku 1961, Sigmund Sluszka odnotował w swoim sprawozdaniu, że zajęcia z języka polskiego prowadziło 51 uczelni różnych typów.33

W Kanadzie, badania przeprowadzone przez Watsona Kirkconnella w r. 1944 i w 1958 oraz Williama J. Rose w 1959 wykazały, że w r. 1941 rozpoczęto tam nauczanie języka ukraińskiego na Uniwersytecie Saskatchewan. Ale w r. 1943-4 już 8 kanadyjskich uczelni prowadziło zajęcia z rosyjskiego, zaś w r. 1947-8 wprowadzono pierwsze zajęcia z języka polskiego na Uniwersytecie British Columbia.34
Sprawozdanie „Polish Language and Polish Area Course Offerings at Colleges and Universities in the United States” z r. 1970, opublikowane przez Center for Polish Studies and Culture w Orchard Lake, wymienia 50 uczelni amerykańskich z językiem polskim jako przedmiotem studiów w r. 1969-1970. Małgorzata Pruska-Munk po informacji uzyskanych od ‘niektórych’ uczelni stwierdziła, że regularne zajęcia w r. 1972 prowadzone były tylko w 28 miejscach,35 zaznaczyć jednak wypada, że tylko 21 wykładowców języka odpowiedziało na jej ankietę.36 Inna ankieta rozesłana przez Lidię Woytak pomiędzy majem 1978 a październikiem 1979 roku wykazała,37 że 46 uczelni w Stanach Zjednoczonych prowadziło zajęcia z języka polskiego. Jednakże 13 instytucji nie odpowiedziało na tę ankietę, zaś według The Polish Review poza danymi przytaczanymi przez Woytak zajęcia polonistyczne były prowadzone jeszcze na kilku innych uniwersytetach w Ameryce.

Ankieta przeprowadzone prze Modern Language Association w r. 1980 wymieniła 58 instytucji z językiem polskim wraz z 1,268 studentów. Następne ankiety będące dziełem MLA, a także Leonarda Polakiewicz, z r. 1994 wykazywały,38 że wykładano język polski na ogół na 60 uczelniach, z przeciętną liczbą ok. 900 studentów na semestr. Lista MLA z jesieni 1999, cytowana przez Alexa Kurczabę, wymienia 725 studentów.39 Alex Kurczaba podaje, że na samym tylko Uniwersytecie Illinois w Chicago przeszło 460 studentów zapisało się na zajęcia polonistyczne w r. akademickim 1999/2000. Lista MLA z 2002 r. podała 1,053 studentów języka polskiego. Natomiast Center for Advanced Research on Language Acquisition (CARLA) na Uniwersytecie Minnesota zarejestrował 105 uczelni w Stanach i 9 w Kanadzie z zajęciami języka polskiego w r. 2006.40

Ważniejsze niż liczba uniwersytetów i programów są jednak nazwiska i osiągnięcia polskich naukowców i wykładowców w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Już wstępna, alfabetyczna lista nazwisk przedstawiona tutaj świadczy o skali zjawiska i roli uczonych, gdyż to właśnie dzięki nim, ich działalności i publikacjom studia języka i literatury polskiej znalazły odrębne miejsce wśród akademickich dyscyplin w college’ach i uniwersytetach. I to mimo tego, że niektórzy z nich nie byli wcale polonistami z wykształcenia. To dzięki ich niestrudzonym wysiłkom powstało tak wiele książek, podręczników, artykułów i recenzji, to oni promowali język polski i literaturę na kontynencie północnoamerykańskim i zasiadali w licznych komitetach redakcyjnych. Wyniki swych badań prezentowali na kongresach, konferencjach, sympozjach i zjazdach, np. PIASA, AAASS, AATSEEL, i MLA, i ogłaszali je drukiem w Canadian Slavonic Papers, Slavic Review, Slavic and East European Journal, Polish Review i Sarmatian Review, jak również w wielu północnoamerykańskich pismach poświęconych literaturze, teatrowi i językoznawstwu.41

Pracując często w odległych od siebie miejscach, nauczyciele języka i literatury prowadzili zajęcia językowe na wszystkich poziomach oraz wykłady z literatury i seminaria. Pod ich kierownictwem studenci zdobywali dyplomy magistrów i doktorów oraz uczestniczyli w stypendialnych współzawodnictwach. Odcięci przez lata od materiałów dostępnych w Polsce, pisali własne podręczniki, tworzyli programy komputerowe i audiowizualne. Dodatkowo organizowali lokalne konferencje i sympozja, wystawy i przeglądy filmowe oraz zapraszali naukowców z innych uniwersytetów lub też z Polski. Zajmowali się sprowadzaniem książek z kraju do bibliotek uniwersyteckich i prowadzili wymiany z bibliotekami, szczególnie w okresie „zimnej wojny”, kiedy to książki z Zachodu stanowiły rzadkość w Polsce. Brali czynny udział w działalności lokalnych grup polonijnych, prowadząc kursy wieczorowe lub wykłady pozauniwersyteckie. Uwierzytelniali też dyplomy studentów i absolwentów z Polski i występowali w imieniu Polski w prasie, radiu i telewizji. Przy tym wszystkim angażowali się niestrudzenie w akcje humanitarne, aby nieść pomoc moralną i materialną rodakom w kraju.

Działalność ta odbywała się w trudnych warunkach. Przez większą część dwudziestego wieku polscy naukowcy w Ameryce Północnej nie mogli liczyć na pomoc ze swego kraju ojczystego. Polska przez całe dziesięciolecia znajdowała się w sytuacji kraju kolonialnego, a następnie postkolonialnego i nie mogła ani wspomagać swoich rodaków za granicą, ani też zwracać się bezpośrednio do opinii publicznej na świecie. Dlatego też społeczeństwo północnoamerykańskie nie mogło wyrobić sobie jasnego wyobrażenia o politycznej i ekonomicznej sytuacji w Polsce, ani też poznać historii, kultury i literatury kraju polskiej emigracji. Co gorsza, w sytuacji kiedy Polacy nie mogli mówić swobodnie we własnym imieniu, ich miejsce zajęli albo naukowcy reprezentujący interesy państw totalitarnych albo zachodni intelektualiści, często o liberalnych poglądach, co było charakterystyczne dla północnoamerykańskich uczelni. Ponieważ polonistyka znajdowała się na wydziałach slawistycznych, zdominowanych przeważnie przez rusycystów lub sowietologów, poloniści często nie znajdowali tam właściwego zrozumienia i poparcia, spotykając się czasem z szykanami. Dodać do tego trzeba, że dziekani i rektorzy, zainteresowani przede wszystkim liczbą zapisów na studia, starali się ograniczać zajęcia i programy polonistyczne i niechętnie angażowali do pracy wykładowców języka polskiego. Brak zainteresowania językami obcymi i przedmiotami humanistycznymi ze strony władz akademickich sprawiał dodatkowo, że programy polonistyczne były często zawieszane.

Ogólną sytuację pogarszał także niedostateczny stopień zainteresowania studiami polonistycznymi ze strony samej społeczności polonijnej w Ameryce. Konsekwencją tego była nikła pomoc materialna dla uniwersytetów oraz stosunkowo mała ilość studentów polskiego pochodzenia wybierających studia polonistyczne. W okresie powojennym, dywersyjna działalność władz komunistycznych, wspomaganych przez różnorodne instytuty polonijne i konsulaty, które współpracowały w celu infiltracji polskich placówek i grup w Ameryce, sprawiała z kolei, że praca naukowców napotykała na dodatkowe trudności, szczególnie gdy byli to świeżo przybyli emigranci do Stanów i Kanady.42

Mimo tych niesprzyjających okoliczności, północnoamerykańscy naukowcy wnieśli też swój wkład w rozwój polonistyki krajowej. Korzystając ze zdobyczy zachodniej humanistyki i cieszącej się tam uznaniem tradycji niezależnych badań, amerykańscy poloniści tworzyli oryginalne prace z zakresu językoznawstwa i literatury. Wielu z nich wyjeżdżało do Polski, biorąc udział w kongresach, konferencjach, warsztatach i sympozjach. Wykładali także na krajowych uniwersytetach i organizowali wystawy oparte na materiałach z Ameryce Północnej. Ogłaszali drukiem książki w Polsce, często w tłumaczeniu, udostępniali też materiały w internecie. Znajdowały one zastosowanie w programach nauczania języka polskiego jako obcego. Od lat profesorowie-poloniści z Ameryki odwiedzają ze swoimi studentami uczelnie w kraju w ramach organizowanych Szkół Letnich Języka i Kultury, co ma miejsce na Uniwersytecie Jagiellońskim, Katolickim Uniwersytecie Lubelskim i Uniwersytecie Śląskim, z niewątpliwym pożytkiem także dla tych uczelni.

Lista naukowców i ich instytucji:

Nike V. Agman Yale University
Alex Alexander Hunter College
Walter W. Arndt University of North Carolina

Ewa Bachmińska Webster University, St. Louis
Barbara Bacz Laval University
Joachim A. Baer University of North Carolina at Greensboro
Henryk Baran SUNY at Albany
Anna Barańczak Harvard University
Stanisław Barańczak Harvard University
Lee A. Becker Indiana University
Iwona Bednarczyk-Jolley . Brigham Young University
Justyna Beinek University of Indiana
Eve K. Belfoure Dundalk Community College, Maryland
Robert Belknap Columbia University
Christina Bethin SUNY at Stony Brook
Danuta Bieńkowska University of Toronto
Thomas E. Bird Queens College
Sigismund S. Birkenmajer Pennsylvania State University
Magda Blackmore University of Manitoba
Rudi Blaser, T.A. Ohio State University
Leon T. Błaszczyk New York University
Edyta Bojanowska Harvard University
Francis Bolek Alliance College
Alicja Boruta-Sadkowski University of Northern Iowa
Kazimierz Braun SUNY at Buffalo
Joseph J. Brenckle Stanford University
Evelyn C. Bristol University of Illinois at Urbana-Champaign
Angela Britlinger Ohio State University
Ervin C. Brody Farleigh Dickinson University
Russell E. Brown SUNY at Stony Brook
Wayles Brown Cornell University
Mieczysław E. Buczkowski University of Oregon
Metchie J.E. Budka Harvard University
Bohdan Budurowycz University of Toronto
Kazimierz Bulas Rice University
Andrzej Busza University of British Columbia
Victor O. Buyniak University of Saskatchewan

Christopher J. Caes University of Florida
Jacob Caflisch University of South Florida
Alice-Catherine Carls University of Tennessee at Martin
Bogdana Carpenter University of Michigan, Ann Arbor
John Carpenter University of Michigan, Ann Arbor
Clare Cavanagh Northwestern University
Patricia R. Chaput Harvard University
Barbara Citko University of Washington
Toby Clyman SUNY at Albany
Paul Coates McGill University, Montreal
Arthur P. Coleman Columbia University
Marion M. Coleman Alliance College
Daniel E. Collins Ohio State University
Frank Corliss Wayne State University
Gordana Crnkovic University of Washington
Bogdan Czaykowski University of British Columbia
Edward J. Czerwinski SUNY at Stony Brook

Anna Dadlez Saginaw Valley State College
Grzegorz Danowski University of Western Ontario
Szymon St. Deptuła University of Wisconsin-Milwaukee
John H. Dick University of Massachusetts, Boston
Sara Dickinson Ohio State University
Alyssa Dinega University of Notre Dame
Alma G. Dolżenko Alliance College
Theodore F. Domaradzki Universite de Montreal
Louis Dudek McGill University
Dobrochna Dyrcz-Freeman Rutgers University
Maria Dzieduszycka Columbia University
Katarzyna Dziwirek University of Washington

William B. Edgerton University of Indiana
Victor Erlich Yale University
Mark J. Elson University of Viriginia

Ronald F. Feldstein University of Indiana
Halina Filipowicz University of Wisconsin-Madison
Samuel Fiszman University of Indiana
Michael S. Flier Harvard University
Zbigniew Folejewski University of British Columbia
Oksana Foltyn Emory University
Paul Fox Northwestern University
John Freedman Harvard University
Caroline French Stanford University
David A. Frick University of California, Berkeley
Maurice Friedberg University of Illinois at Urbana-Champaign
Anna Frajlich-Zając Columbia University

Frank S. Galassi Manhattan Community College, CUNY
Tadeusz Z. Gasiński University of Hawaii
George Gasyna University of Illinois at Urbana-Champaign
Anna Gąsienica-Byrcyn University of Illinois at Chicago
Xenia Gąsiorowska University of Wisconsin-Madison
Daniel Gerould Graduate Center, CUNY
Peter K. Gessner University of Buffalo
Mieczysław Giergielewicz University of Pennsylvania
Adam Gillon SUNY at New Paltz
Frank Gladney University of Illinois at Urbana-Champaign
Thomas S. Gladsky Central Missouri State University
Kazimierz Głaz University of Toronto
Janusz Głowacki Columbia University
Michał Gniazdowski Alliance College
Janina Gołąb University of Chicago
Zbigniew Gołąb University of Chicago
David A. Goldfarb Columbia University
Grazyna Gonet Defense language Institute
Helena Gościło University of Pittsburgh
George Grabowicz Harvard University
Małgorzata Grabowska University of Rochester
Yvonne Grabowski York University
Svetlana Grenier Georgetown University
Regina Grol Empire State College, SUNY
Irena Grudzińska Gross Boston University

Anna Hamling University of New Brunswick
Tadeusz Haska Defense language Institute, Monterey
Ewa K. Hauser University of Rochester
Henryk Hiż University of Pennsylvania
Beth Holmgren University of North Carolina at Chapel Hill
Brian Horowitz University of Nebraska
Chris Howard Indiana University
Małgorzata Hueckel Duke University

Louis Iribarne University of Toronto

Roman Jakobson Harvard University
Laura A. Janda University of North Carolina at Chapel Hill
Katarzyna Janicka Rutgers University
Wasyl Jaszczun University of Pennsylvania
Wacław Jędrzejewicz Wellesley College
Albert S. Juszczak New York University

Izabela Kalinowska-Blackwood SUNY at Stony Brook
Andrew Kahn Harvard University
Marvin Kantor Northwestern University
Gerard T. Kapolka St. Mary’s College
Andrzej Karcz University of Kansas
Robert Karpiak University of Waterloo
Tymoteusz Karpowicz University of Illinois at Chicago
Bożena Karwowska ` University of British Columbia
Christopher Kasparek Berkeley University
Izabela Kenney University of Colorado, Boulder
Watson Kirkconnell Acadia University
Alina Klin-Norris Wayne State University
Nina Kolesnikoff McMaster University
Ann Komaromi University of Toronto
Roman Koropeckyj University of California, Los Angeles
Eleonora Korzeniowska SUNY at Buffalo
Elizabeth Kosakowska Columbia University
Jadwiga Kosicka Graduate Center, CUNY
Joanna Kot Northern Illinois University
Jan Kott SUNY at Stony Brook
Eugenie Zeb Kozłowski University of Colorado, Denver
Charles S. Kraszewski King’s College, Wilkes-Barre
Manfred Kridl Columbia University
Tadeusz Krol Defense Language Institute
Jerzy R. Krzyżanowski Ohio State University
Ludwik Krzyżanowski New York University
Magnus J. Kryński Duke University
Jan Kucharzewski Smith College
Allen Kuharski Swarthmore College
Frank Kujawiński Loyola University of Chicago
Alex Kurczaba University of Illinois at Chicago
Robert Karpiak University of Waterloo

Franciszek Lachowicz Sacred Heart University
Andrea Lanoux Connecticut College
Catherine Leach University of British Columbia
Wacław Lednicki University of California, Berkeley
Madeline G. Levine University of North Carolina at Chapel Hill
Eugene Linowski Ohio State University
Krystyna Lipińska Iłłakowicz New York University
Richard Lourie University of Toronto
Alan C. Lupack University of Rochester
Joanna Lustanski McMaster University
Barbara Lysakowski City Colleges of Chicago

Stephen Macelli University of Kansas
Jerzy J. Maciuszko Baldwin-Wallace College, Berea
Robert A. Maguire Columbia University
Maria Hanna Makowiecka Bergen Community College
Ewa Małachowska-Pasek University of Michigan, Ann Arbor
Hanka Markowicz University of Toronto
Krystyna Matusiak Alverno College, Milwaukee
Jadwiga Maurer University of Kansas
Colleen McQuillen University of Illinois at Chicago
Ewa Miernowska University of Wisconsin-Madison
Michael J. Mikoś University of Wisconsin-Milwaukee
Czesław Miłosz University of California, Berkeley
Joanna Młynarczyk-Kurowska University of Chicago
Frank Mocha Loyola University of Chicago
Leo C. Moody Ohio Wesleyan University
Albert Morawski-Nawench Columbia University
Charles Morley Ohio State University
Barbara Mozdzierz George Washington University
Edward Możejko University of Alberta
Waclaw Mucha Rice University

Margarita Nafpaktitis University of Virginia
Irene Nagurski Polish Museum, Chicago
Thomas Napierkowski University of Colorado at Colorado Springs
Tadeusz F. Napiórkowski University of Wisconsin-Milwaukee
Olga Nedeljkovic University of Illinois at Chicago
Barbara A. Niemczyk Dickinson College
Joanna Niżyńska Harvard University
Bożena Nowicka McLees Loyola University of Chicago
George R. Noyes University of California, Berkeley
Danuta Nycz University of Buffalo

Michał Okut University of Wisconsin-Madison
Krystyna S. Olszer Hunter College
Magdalena Opalski Carleton University, Ottawa
Edmund Ordon Wayne State University
Wacław Osadnik University of Alberta

Benjamin Paloff Harvard University
Ray J. Parrot University of Michigan, Ann Arbor
Michał K. Pawlikowski University of California, Berkeley
Urszula Pałeczek University of British Columbia
Victor E. Peppard University of Michigan, Ann Arbor
Maya Peretz Washington, D.C.
George A. Perfecky La Salle University
Agnieszka Perlińska University of Vermont
Zdzisław Peszkowski St. Mary’s College
Gerald Pirog Rutgers University
Artur Płaczkiewicz University of Toronto
Zofia Pokhodnya Brigham Young University
Krystyna Podraza The College of New Jersey
Leonard Polakiewicz University of Minnesota
Agnieszka Polakowska University of Toronto
K. Polakowski University of Rochester
Krystyna Pomorska Massachusetts Institute of Technology
Olga Ponichtera University of Toronto
Robert Price University of Wisconsin-Stevens Point
Czesław Prokopczyk SUNY at Buffalo
Małgorzata Pruska-Carroll University of Illinois at Chicago

Irvin Radezky Farleigh Dickinson University
Gilbert C. Rappaport University of Texas, Austin
Joanna Radwańska Williams SUNY at Stony Brook
Roman Retman University of Guelph, Ontario
Theodosia S. Robertson University of Michigan, Flint
Elizabeth Lee Roby Indiana University
William J. Rose University of British Columbia
Mira Rosenthal Indiana University
Joanna Rostropowicz Clark Rutgers University
Robert Rothstein University of Massachusetts, Amherst
Katarzyna Rydel-Johnson Indiana University

Elizabeth Sachs University of Pennsylvania
Samuel Sandler University of Chicago
Alexander M. Schenker Yale University
Andreas Schoenle Harvard University
Harold Segel Columbia University
Bożena Shallcross University of Chicago
Barbara Sharratt University of Toronto
Jonathan Shea Central Connecticut State University
Marci Shore Yale University
Tatiana Sklanczenko Indiana University
Charity Snider Columbia University
Stanislaus Sobieniowski Columbia University
Richard Sokoloski University of Ottawa
Krystyna Soper University of Michigan, Ann Arbor
Mary E. Solt Indiana University
Jadwiga Starzec Brady Northwestern University
Maria Stalnaker University of North Carolina at Chapel Hill
Edward Stankiewicz Yale University
Michael C. Steinlauf Brandeis University
Halina Stephan Ohio State University
Sabine Stoll, T.A. University of California, Berkeley
Rochelle Stone University of California, Los Angeles
M.K. Straszewicz Columbia University
Magda Stroinska McMaster University
Jarosław Strzemień Central Connecticut State University
Oscar Swan University of Pittsburgh
Albina Swierzbinski Jersey City State College
Mariusz Szajnert St. Mary’s College
Ireneusz Szarycz University of Waterloo
Olga Sztein Yale University
Florian Śmieja University of Western Ontario
Maria Święcicka Ziemianek Temple University

Barbara Tepa Lupack Wayne State College, Nebraska
Tymon Terlecki University of Chicago
Lawrence L. Thomas University of Wisconsin-Madison
Ewa M. Thompson Rice University
James R. Thompson Rice University
Alan Timberlake University of California, Berkeley
Dariusz Tolczyk University of Virginia at Charlottesville
Charles E. Townsend Princeton University
Tamara Trojanowska University of Toronto
Joanna Trzeciak Kent State University
Leon I. Twarog Ohio State University

Henry Urbanski SUNY at New Paltz
Adam Ulam Harvard University

Lillian Vallee University of Wisconsin-Madison
Robert C. Vansword University of Alabama, Birmingham
Thomas Venclova Yale University
Rimma Volynska University of Waterloo
Ewa Vondran George Washington University

Antoni Walawender St. Mary’s College
Andrzej Walicki Notre Dame University
Beata Waller Purdue University
Ewa V. Wampuszyc University of Florida
Wiktor Weintraub Harvard University
David J. Welsh University of Michigan, Ann Arbor
Christopher Wertz University of Iowa
Robert Wessling, University of California, Berkeley
Christopher West Webster University, St. Louis
Piotr Westwalewicz University of Michigan, Ann Arbor
Walter Whipple Brigham Young University
Francis J. Whitfield University of California, Berkeley
Timothy Wiles Indiana University
Reuel K. Wilson University of Western Ontario
Tadeusz Witkowski St. Mary’s College
Halina Wittlin New York University
Krystyna Wolańczyk George Washington University
Curt Woolhiser University of Texas, Austin
Janusz Wróbel St. Mary’s College
Mariusz Wróblewski University of California, Berkeley

Zoya Yurieff New York University

Maria Zagórska Brooks University of Pennsylvania
Lidia Zakrzewska Brigham Young University
Irene Zaluski University of Illinois at Chicago
Danuta Zamojska Hutchins Buena Vista College, Iowa
Edmund Zawacki University of Wisconsin-Madison
Ewa Ziarek University of Buffalo
Krzysztof Ziarek University of Buffalo
Anke Ziolkowska Pennsylvania State University
Konstanty Żantuan University of Colorado

Aby w pełni ocenić zdobycze północnoamerykańskiej polonistyki należy uwzględnić wkład, jaki w jej rozwój wniosło wielu uczonych z Polski. Przebywali oni krócej lub dłużej w Stanach i Kanadzie, prowadząc zajęcia uniwersyteckie wedle krajowych metod nauczania języka i literatury.44 Korzystając z poparcia licznych fundacji i stypendia, np. Fundacji Kościuszkowskiej, Fundacji Skalnego, stypendiów uniwersytetów Central Connecticut State i Minnesota, krajowi poloniści wzmacniali lokalne programy. Ich obecność, tak jak obecność amerykańskich uczonych w Polsce, przynosiła korzyści obydwu stronom i ich uczelniom. Wyjazd do Ameryki, szczególnie w latach 1956-1989, pozwalał polskim profesorom na poznanie zagranicznych kolegów, ich osiągnięć i nowych metod badań. Te obustronne wymiany pomagały naukowcom po obu stronach oceanu w podtrzymywaniu kontaktów pomiędzy polonistyką krajową i zagraniczną.

Lista krajowych polonistów i miejsc zatrudnienia:

Kazimierz Adamczyk

Tomasz Bilczewski Indiana University
Józef Birkenmajer University of Wisconsin-Madison
Anna Butcher Lock Haven University of Pennsylvania

Małgorzata Cavar Indiana University
Witold Doroszewski University of Wisconsin-Madison
Piotr J. Drozdowski Indiana University
Henryk Duda University of Ottawa

Magdalena Foland-Kugler Indiana University
Aleksander Fiut Indiana University

Artur Grabowski University of Toronto
Annan Grzesiuk Lock Haven University of Pennsylvania

Zbigniew Herbert California State College in Los Angeles

Katarzyna Janicka Rutgers University
Grzegorz Jankowicz University of Indiana
Jerzy Jarzębski Harvard University
Wacław Jędrzejewicz Wellesley College

Katarzyna Kasztenna University of Toronto
Agnieszka Karolczuk University of Toronto
Krzysztof Koehler University of Illinois at Chicago
Stanisław Kolbuszewski
Marie Królówna University of Wisconsin-Milwaukee
Danuta Kuenstler-Langner University of California at Los Angeles
Julian Krzyżanowski Columbia University
Maria Kuncewiczowa University of Chicago
Jerzy Kuryłowicz University of Michigan, Ann Arbor
Piotr Kwieciński University of Michigan, Ann Arbor

Waldemar Martyniuk Stanford University
Michał Markowski Harvard University
Władysław Miodunka Stanford University
Edyta Murawska-Klamut Northern Illinois University, De Kalb

Aleksandra Niewiara University of Toronto
Zdzisław Najder Columbia, Yale, Northern Illinois, Michigan, Stanford

Elżbieta Ostrowska University of Pittsburgh

Violetta Próchniak Indiana University
Danuta Pukas-Palimaka University of Connecticut at Storrs

Jerzy Rubach Iowa University
Jan Rybicki Rice University

Anna Seretny University of Toronto
Dariusz Skórczewski Rice University
Irena Sławińska Brown University
Lidia Stefanowska Harvard University
Grażyna Suliga ULodz DePaul University
Magdalena Szelc-Mays Stanford University, University of Connecticut
Bożena Szałasta-Rogowska University of Toronto

Jerzy Święch University of Minnesota, University of Wisconsin-
Milwaukee

Jolanta Tambor University of Toronto
Wacław Turek Stanford University

Maciej Urbanowski University of Illinois at Chicago

Andrzej Waśko University of Illinois at Chicago
Piotr Wilczek University of Illinois at Chicago

Maria Zadencka University of Illinois at Chicago
Adam Zagajewski University of Houston
Katarzyna Zechenter University of Kansas

Oprócz naukowców i wykładowców wielki wkład w propagowanie literatury polskiej na terenie Ameryki Północnej włożyli tłumacze, godni następcy Jeremiasza Curtina. Stopniowo, ci niezmordowani ambasadorzy literatury przygotowali dla amerykańskich studentów liczne antologie, wypisy i opracowania, a dla amerykańskich wydawców i czytelników przekłady najnowszych dzieł. Ich wspólny wysiłek sprawił, że czytelnicy amerykańscy mogli zapoznać się z dorobkiem najwybitniejszych polskich pisarzy. Dzięki nim także literatura polska zyskała ważną pozycję w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, przynosząc międzynarodowe uznanie, a i wawrzyny literackie, plejadzie poetów, powieściopisarzy i dramaturgów, takich jak Kochanowski, Mickiewicz, Słowacki, Norwid, Sienkiewicz, Prus, Reymont, a ostatnimi czasy, takich jak Borowski, Herling-Grudziński, Gombrowicz, Witkacy, Mrożek, Lem, Kapuściński, Różewicz, Herbert, Miłosz i Szymborska.

Lista tłumaczy:

Elizabeth Abbott
Christopher Adam
Robert C. Albrecht
Claire S. Allen
Jarosław Anders
Walter W. Arndt
W.H. Auden

Joachim T. Baer
Nathan M. Babad
Julius Balbin
Stanisław Barańczak
Lucille Baron
Jens Christian Bay
Henry Beissel
Else C.M. Benecke
Nicholas Bethell
Loretta Bielawska
Philip Boehm
Louise Bogan
Jagna Boraks
Lillian Boraks-Nemetz
Danuta Borchardt
Krystyna Borkowska
Lucia Merecka Borski
William Brand
Angela Britlinger
Krystyna Bronkowska
David Brooks
Josephine Carol Brown
Metchie J.E. Budka
Thomas H. Bullick
Michael Bullock
Wolfram Burghardt
Marie Busch
Andrzej Busza

Victor Cantoski
Mrs. Matthew Carey
Angelica Caro
Bogdana Carpenter
John Carpenter
Clare Cavanaugh
Christina Cekalska
Alexandra Chciuk-Celt
Pauline de Chary
Elizabeth Clark
Howard Clarke
Paul Coates
Arthur P. Coleman
Marion M. Coleman
John Robert Colombo
Stanley F. Conrad
Victor Contoski
Martha Walker Cook
Steve Cox
Jeremiah Curtin
Magdalena Czajkowska
Bogdan Czaykowski
Edward J. Czerwinski

Guy Daniels
Jan Darowski
Lawrence Davis
R.A. Davies
Barbara I. Dembkowski
Szymon St. Deptuła
Babette Deutsch
Grażyna Drabik
C.S. Durer
Dorris Durst
Casimir W. Dyniewicz
Teresa Dzieduszycka

Jessica Fisher
Kimball Flaccus
Zbigniew Folejewski
Elinor Ford
Caroline French
Anna M. Furdyna

Jacek Galazka
George Gasyna
Eugene Gay-Tifft
Lola Gay-Tifft
Anna Gąsienica-Byrcyn
Regina Gelb
Daniel Gerould
Eleonor Gerould
Peter K. Gessner
Bożena Gilewska
Adam Gillon
Brian Glazer
Klara Glowczewska
Janusz Głowacki
J.M. Gogol
Casimir Gonski
Renata Gorczynski
Maria de Gorgey
Richard A. Gregg
George Grodziszewski
Regina Grol
Antoni Gronowicz
Norbert Guterman

Hazel Halma Havermale
Alastair Hamilton
Robert Hass
Sheamus Heaney
Mark E. Heine
Cecil Hemley
Ewa Higgins
Ian Higgins
Robert Hillyer
Vatslaf A. Hlasko
Daniel G. Hoffman
Thomas H. Hoisington
Sarka B. Hrbkova
Ewa Hryniewicz-Yarbrough
May Bumforth Humbert
Rolfe Humphries

Janusz A. Ichnatowicz
Benjamin Ivry
Wacław Iwaniuk

Victoria Janda
Aleksander Janta
Bronislas de Leval Jezierski
Bill Johnston
N.B. Jopson
Irene Just

Michael Kandel
Tymoteusz Karpowicz
Gerard Kapolka
Jan Karasek
Ted Karkut
Bożena Karwowska
Christopher Kasparek
Joanna Kilmartin
Watson Kirkconnell
George Klieger
Czeslaw Knobbe
Paul W. Knoll
Walter Kondy
Audrey Korwin-Rodziszewski
George Korwin-Rodziszewski
Elizabeth de Kosko
Jadwiga Kosicka
Karen Kovacik
Linda Da Kowalewski
Thad Kowalski
Aaron Kramer
Charles S. Kraszewski
Leonard Kress
Victoria de Kreuter
Barbara Krzywicki-Herburt
Ludwik Krzyżanowski
Frank Kujawiński
Maria Kuncewiczowa
W.S. Kuniczak
Stanley Kunitz
Diana Kuprel
Alex Kurczaba
Marek Kusiba

Rulka Langer
I.A. Langnos
Francis D. Lazenby
Catherine S. Leach
Madeline G. Levine
Steven I. Levine
Roman Lewczyk
Gustaw Linke
Miroslaw Lipinski
Richard Lourie

Ian Maclean
David Malcolm
A.M. Malecka
Ralph Manheim
Barbara Marszal
Lenore G. Marshall
William Martin
Elizabeth Maslen
John Maslen
Paul Mayewski
Seymour Mayne
Colleen McQuillen
Michael J. Mikoś
Adele Milch
Clark Mills
Anthony Miłosz
Czesław Miłosz
Tomasz Mirkowicz
Jacqueline Mitchell
Frank Mocha
Jadwiga Morawska
Charles Morley
Irena Morska
Eric Mosbacher
Stanley W. Moss
Wiktor Moszczynski
Katarzyna Mroczkowska-Brand

Margarita Nafpaktitis
Leonard Nathan
Victoria Nelson
Fred J. Nichols
Alicia Nitecki
Joanna Niżyńska
George R. Noyes
Florence Noyes

Edmund Obecny
Robert O’Brien
Charlotte O’Conor-Eccles
Edmund Ordon
Richard Ordynski

Benjamin Paloff
Jewell Parish
Christina Paul
Marjorie Beatrice Peacock
Hesketh Pearson
Holly Peppe
Maya Peretz
Virgilia Peterson
Mary Phelps
Robert Pinski
Krystyna Piórkowska
Tadeusz Pióro
Kenneth Pitchford
F.S. Płaczek
Irmina Płaszkiewicz-Pulc
Wiesiek Powaga
Dorothea Prall Radin
Irena Prażmowska-Coulter
Francine Prose
Ilona Ralf Sues
George Reavey
Peter Rennie
Theodosia S. Robertson
Christine Rose
William J. Rose
Harry Roskolenko
Mira Rosenthal
Bogusław Rostworowski
Edward Rothert

Martin Sabiniewicz
John Saly
Jennifer Scappettone
Olga Scherer-Virski
Elias J. Schwartz
Peter Dale Scott
Jadwiga Z. Sell
Thomas Seltzer
Paul Selver
Laurence Senelick
Mayne Seymour
Marci Shore
Frank Simpson
Tadeusz Sławek
Sigmund C. Slupski
Sigmund Sluszka
Floryan Sobienioski
Paul Soboleski
Richard Sokoloski
Joseph Solomon
Helen Stankiewicz Zand
Joel Stern
Harry. Stevens
Henry C. Stevens
Ronald Strom
Irene Suboczewski
Oscar E. Swan
Edward A. Symanski
Konrad Syrop
Florian Śmieja
Maria Święcicka-Ziemianek

Zofia Tarnowska
O.F. Theis
John Thomas
Ewa M. Thompson
Dorothy Todd
Dariusz Tolczyk
Joan Torres
Joanna Trzeciak

Edna Wortley Underwood
Valentine Urbanek

Lillian Vallee
Louise Varese
Barbara Vedder
Meta de Vere

J.P. Wachowski
S.A. Walenski
Marie-Louise Wcisło
Leopold Wellisz
Carlton F. Wells
Carolyn D. Wells
David J. Welsh
Joanna Weschler
Lawrence Weschler
Walter Whipple
C.K. Williams
Reuel K. Wilson
Jadwiga Wolska Sell
Benjamin Collins Woodbury

Leo Yankevich
Iza Young
Zoya Yurieff

Ewa Zak
Christopher Zakrzewski
Jane Zielonko
Bernard Ziffer
S. Żółtowska
K. Żuk-Skarszewska

Znaczenie polonistyki amerykańskiej wzrosło także dzięki obecności polskich poetów, powieściopisarzy i dramaturgów w amerykańskich uczelniach. Wielu z nich zyskało uznanie i międzynarodową sławę. Dowiedli oni, że literatura polska, oparta na głębokiej tradycji kultury zachodniej, przepojona jest myślą religijną, a także oparta na wiekowym dziedzictwie. Niektórzy pisarze, Wacław Iwaniuk i Henryk Grynberg lub Kazimierz Wierzyński i Leopold Tyrmand, wzięli na siebie obowiązek mówienia otwarcie o bolesnych doświadczeniach Polaków pod uciskiem totalitarnych systemów nazizmu i komunizmu podczas i po drugiej wojnie światowej, a także podtrzymywania ducha niepodległościowego podczas długich lat zniewolenia. Potrafili także pokazać, że Polska przetrwała swój okres kolonialny i odrodziła się by zaistnieć na międzynarodowym forum.

Lista pisarzy:45

Jarosław Abramow-Newerly

Stanisław Barańczak
Danuta Bieńkowska
Zofia Bohdanowiczowa
Andrzej Busza
Andrzej Brycht

Tadeusz Chabrowski
Zbigniew Chałko
Roman Chojnicki
Michał Choromański
Bogdan Czaykowski

Edward Dusza

Anna Frajlich Zając
Jan Fryling

Kazimierz Głaz
Janusz Głowacki
Zbigniew Grabowski
Aleksander Grobicki
Henryk Grynberg

Zbigniew Herbert

Janusz A. Ihnatowicz
Wacław Iwaniuk

Aleksander Janta

Tymoteusz Karpowicz
Franciszek Kmietowicz
Waldemar Krysiński
Jerzy R. Krzyżanowski
Maria Kuncewiczowa
Marek Kusiba

Jan Lechoń
Wacław Liebert
Adam Lizakowski

Rafał Malczewski
Jadwiga Maurer
Czesław Miłosz
Danuta Mostwin

Róża Nowotarska

Bolesław Pomian Piątkowski
Aleksander Rybczyński

Roman Sabo
Florian Śmieja

Tymon Terlecki
Adam Tomaszewski
Ryszard Tylman
Leopold Tyrmand

Lillian Vallee
Thomas Venclova

Melchior Wańkowicz
Kazimierz Wierzyński
Józef Wittlin
Tadeusz Wittlin

Adam Zagajewski
Aleksandra Ziółkowska-Boehm
Edward Zyman45

Przypisy

We wstępnych spisach tej pracy podaję nazwiska naukowców i tłumaczy ze Stanów Zjednoczonych i Kanady. Na ogół naukowcy i tłumacze spoza Ameryki Północnej nie zostali uwzględnieni na tych listach (oprócz polonistów z kraju), chociaż kilku z nich okresowo pracowało lub ogłaszało swe prace w Stanach lub Kanadzie. Uwagi i komentarze proszę wysyłać na adres: mikos@uwm.edu.
Część pierwsza tej pracy jest zmodyfikowaną wersją artykułu “The History of Teaching Polish in the United States,” The Polish Review, XXX, 4, 1985, 405-411.
Wyrażam wdzięczność prof. Jerzemu Święchowi za krytyczną ocenę tekstu i pożyteczne uwagi.

1. Edward J. Dworczyk, The First Polish Colonies of America in Texas. San Antonio, 1936, 42. Należy tutaj wspomnieć, że Marcin Rosienkiewicz, który był profesorem w Liceum w Krzemieńcu, otworzył w Filadelfii w r. 1834 pierwszą szkołę nauki angielskiego dla polskich emigrantów. Ogłosił także drukiem kieszonkowy podręcznik, w którym użył języka polskiego po raz pierwszy w Ameryce, pod tytułem Dialogues to Facilitate the Acquisition of the English Language by the Polish Emigrants. Philadelphia: John Young, 1834 (Sister M. Liguori Pakowska, “The First Polish Book Printed in the United States,” Polish American Studies, V, 1-2, 1948, 4).
2. Albin C. Waligorski, “St. Stanislaus Parish.” W: Thaddeus Borun, We, the Milwaukee Poles, Milwaukee, 1946, 4. Utrzymywano także, iż “The first Polish school in the United States was opened b the Sisters of Notre Dame at St. Stanislaus Parish, Milwaukee, Wisconsin, on September 8, 1868.” (Sister M. Nobilis, “The First Polish School in the United States. Polish-American Studies, IV, 1-2, 1945, 1-5). . Stwierdzano też, że “The first teacher in the school was Sister Tyta, who, incidentally, was also the first Polish religious teacher in America.” (Diamond Jubilee Album, St. Stanislaus, Milwaukee, 1866-1941, 60).
3. Sigmund Sluszka, “Polish Language Teaching in America,” Polish-American Studies, VIII, 1-2, 1951, 29-34. Osiągnięcia polsko-amerykańskich wydawców i drukarzy zasługują na osobne opracowanie. W opisie prężnej działalności wydawniczej w Chicago znajdujemy, że liczba zamówień w jednym miesiącu (luty 1913) w wydawnictwach Władysława Dyniewicza i Smulskiego sięgała 70,000 egzemplarzy Elementarza i 80,000 Pierwszej Czytanki, Drugiej Czytanki i Trzeciej Czytanki. Od 1903 do 1933 drukarnie w Chicago wydawały rocznie od 375,000 do 400,000 polskich książek (Helena Chrzanowska, “Polish Book Publication in Chicago,” Polish-American Studies, IV, 1-2, 1947, 37-39).
4. Joseph Swastek, “Michigan’s Foremost Polish Priest.” W: Poles in Michigan. Vol. I. Detroit, The Glow Press, 1953, 32-33. Aleksander Syski, Ks. Józef Dąbrowski: monografia historyczna. Orchard Lake, MI: Seminarium Polskie, 1942. Autor nazywa Józefa Dąbrowskiego ”ojcem szkolnictwa” i ”polskiego katolickiego duszpasterstwa.” (115).
5. Konstanty. Domagalski, “W sprawie szkół polskich,” Zgoda, 46, 1888. Szczegółowy opis polsko-amerykańskich szkół katolickich, niemiecko-amerykańskich szkół katolickich i niemiecko-amerykańskich szkół luterańskich można znaleźć w książce
Doroty Praszałowicz, Amerykańska etniczna szkoła parafialna. Studium porównawcze trzech wybranych odmian instytucji. Wrocław: Ossolineum, 1986.
6. Anthony Kuzniewski, ” Boot Straps and Book Learning: Reflections on the Education of Polish Americans,” Polish-American Studies, XXXII, 2, 1975, 5-26.
7. Wacław Gąsiorowski, Ach,--te ”chamy” w Ameryce. Warszawa: Dom Książki Polskiej, 1935, 84.
8. Sluszka, op. cit.
9. Kuzniewski, op. cit., 26.
10. W. Rylski, ”W sprawie ujednostajnienia i podniesienia polskich szkół parafialnych w Ameryce.” W: Stefania Klaudyn (red.), Sprawa polska w Ameryce Północnej, Chicago, 1912, 139-148.
11. I. Kowalski, ”Słówko o naszych szkołach parafialnych,” Chicago, 1897, 7.
12. W. Kwiatkowski, ”Ducha nie gaście,” Gazeta Polska, 29, 1912.
13. John Michnowicz, ”America’s First Polish College,” Polish-American Studies, XXI, 2, 1965, 65-89.
14. Józef Miąso, The History of the Education of Polish Immigrants in the United States. New York, 1977, 185-190. Tłumaczył Ludwik Krzyżanowski.
15. Clarence Manning, History of Slavic Studies in the United States, Milwaukee, The Marquette University Press, 1957, 19-21, i Michał J. Mikoś, W pogoni za Sienkiewiczem. Z odnalezionych dzienników Almy Curtin. Warszawa: Constans, 1994. Wybrane bibliografie wczesnych tłumaczeń z literatury polskiej na angielski:
Eleanor E. Ledbetter, Polish Literature in English Translation. A bibliography with a list of books about Poland and the Poles. New York, W.H. Wilson, 1932.
Marion Moore Coleman, Polish Literature in English Translation. A Bibliography. Cheshire, CT, Cherry Hill Books, 1963.
Bolesław Taborski, Polish Plays in English Translations. A Bibliography. New York, PIASA, 1968.
Jerzy J. Maciuszko, The Polish Short Story in English: A Guide and Critical Bibliography. Detroit, Wayne State University Press, 1968.
Danuta Bilikiewicz-Blanc, Tomasz Szubakiewicz i Beata Capik przy współpracy Anny Karłowicz, Literatura polska w przekładach 1981-2004. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2005.
16. Clarence Manning, op. cit., 26.
17. George R. Noyes, “Slavic Languages at the University of California,” Slavonic Review, XXIII, 1944, 53-60.
18. Robert Kerner, “Slavonic Studies in America,” Slavonic Review, III, 8, 1924, 224-258.
19. Arthur P. Coleman, “Slavonic Studies in the United States, 1918-1939,” Slavonic Review, XVII, 50, 1939, 372-382.
20. Stanislaw A. Blejwas, “The Adam Mickiewicz Chair of Polish Culture: Columbia University and the Cold War (1948-1954).” The Polish Review, XXXVI, 1991, 3-4, 323-337, 435-450.
21. Szymon St. Deptuła, “The Department of Polish at the Milwaukee Center of the University of Wisconsin, 1932-1946. A Historical Sketch.” W: Thaddeus Borun, We, the Milwaukee Poles. Milwaukee, 1946, 145-151.
22. Coleman, op. cit., 382. Józef Birkenmajer, który wykładał w Madison od 1937 do 1939, wrócił do Polski i zginął w walce 26 września, 1939.
23. Clarence Manning, “Polish at the American Universities, Poland, 13, 1932, 489-491.
24. Maurice Rosenbaum, “Slavonic Studies in America,” Journal of Higher Education, XIV, 1943, 9-14.
25. Joseph Brozek, “Slavic Studies in America. The Present Status,” Journal of Higher Education, XIV, 1943, 293-297.
26. Oleg Maslenikov, “Slavic Studies in America, 1939-1946,” Slavonic Review, XXV, 1946, 528-537.
27. Konstantin Symmons-Symonolewicz, “Polish American Studies, 1942-1970: An Overview,” Polish-American Studies, XXVIII, 1-2, 1970, 5-19. Historię i misję Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce opisał Thaddeus V. Gromada (ed.). 50th Anniversary, 1942-1992, Polish Institute of Arts and Sciences of America. New York: PIASA, 1992.
28. Arthur P. Coleman, “The Teaching of Area and Language Courses in the Field of Slavic and East European Studies. A Directory of U.S. Collegiate Institutions,” The American Slavic and East European Review, IV, 1945, 185-208.
29. Francis Bolek, “Polish in 32 Institutions of Higher Learning in the U.S.,” AATSEEL, Buffalo, 1945.
30. Arthur P. Coleman, “American Area and Language Courses in Slavic and East European Studies, 1946-47,” The American Slavic and East European Review, V, 1946, 162-169.
31. Francis Bolek and A.P. Coleman, “Polish in 48 Institutions of Higher Learning in the U.S.,” Wilkes-Barre, 1946.
32. Arthur P. Coleman, “A Report on the Status of Russian and Other Slavic Languages in the Educational Institutions of the United States, Its Territories, Possessions and Mandates, with Additional Data on Similar Studies in Canada and Latin America,” AATSEEL, New York, 1948.
33. Sigmund Sluszka, “Polish Language Teaching in America,” Polish-American Studies, VIII, 1-2, 1951, 29-34.
34. Watson Kirkconnel, “”The Place of Slavic Studies in Canada,” Slavistica, 31, 1958, 9-10. William J. Rose “Slavonic Studies in the University of British Columbia,” The Slavonic and East European Review, XXXVII, 89, 1959, 249. Także Victor O. Buyniak, “Slavic Studies in Canada: An Historical Survey,” Canadian Slavonic Papers, IX, 1, 1967, 3-23. O polskich pisarzach w Kanadzie: Seven Polish Canadian Poets. An Anthology. Ed. by Wacław Iwaniuk and Florian Śmieja. Foreword by Zbigniew Folejewski. Toront Polish Canadian Publishing Fund, 1984; Florian Śmieja, “Pisarze polscy w Kanadzie,” w Literatura polska na obczyźnie. T. V. Józef Bujnowski (red.). Londyn, Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie, 1988; i Bogdan Czaykowski, Polish Writing in Canada: A Preliminary Survey. Ed. by Michael S. Batts. Ottawa: Department of the Secretary of State of Canada, 1988,
35. Małgorzata Pruska-Munk, “A Survey of Usage and Adequacy of Polish Language Textbooks in U.S. Higher Education,” The Polish Review, XIX, 2, 1974, 119-122.
36. Sondaże tego typu są zazwyczaj niepełne
37. Lidia Woytak, “Polish Language Course Offerings and Textbook Usage at Colleges and Universities in the United States,” The Polish Review, XXV, 3-4, 1980, 90-104.
38. Leonard A. Polakiewicz, Teaching Polish in the United States: Past and Present,“ The Polish Review XLI, 1996, 2, 131-155. Także: PIASA Directory of U.S. Institutions of Higher Education and Faculty Offering Instruction in Polish Language, Literature, and Culture 1996-97. Compiled by Leonard A. Polakiewicz. New York: The Polish Institute of Arts and Sciences of America, Inc., 1997.
39. Alex S. Kurczaba, “Polish Studies in American Higher Education,” The Sarmatian Review, January 2001, 769-771.
Wśród licznych komentarzy na temat stanu polonistyki i polskich studiów w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, zobacz, na przykład, Danuta Bieńkowska, “Polish Studies in North America,” Polish Review, XIV, 3, 1969, 86-89, Ewa M. Thompson, “Upupianie, Walter Benjamin and Polish studies in postwar America”. Polish Review, XXXIII, 4, 1988, 419-429, kwestionariusze w Teksty Drugie, 1/2, 1992, 97-149, i w Sarmatian Review, 2, 1994, Tadeusz Witkowski, “Od polonistyki do polityki,” Periphery, 1, 1, 1995, Jadwiga Maurer, “Z pamiętnika amerykańskiego polonisty,” Pamiętnik Literacki [London], 22, 1997, 34-39, Jerzy R. Krzyżanowski, “Złote półwiecze polonistyki w USA.” W: Nauka polska. Jej potrzeby, organizacja i rozwój. VI (XXXI). Lublin: Instytut Wydawniczy ”Daimonion,” 1997, 107-119, Stanisław Dubisz, Alina Nowicka-Jeżowa, i Jerzy Święch (red.), Polonistyka na świecie. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego 2001, Piotr Wilczek (red.), ”Polonistyka w Ameryce Północnej,” Postscriptum, 37-38, 2001, Anna Frajlich-Zając, ”Student polonistyki, ambasador polskości,” Polonistyka 5, 2001, 302-304, i Władysław T. Miodunka, ”Intelektualiści, poloniści, studenci i polonistyka amerykańska: Na marginesie numeru specjalnego Postscriptum poświęconego polonistyce w Ameryce Północnej,” Przegląd Polonijny, 28.1 (103), 2002, 81-97. Ostatnio na temat obecnego stanu polonistyki wypowiadali się Alexander Schenker, ”Czy polonistyka na zachodnich uczelniach przetrwa koniec zimnej wojny?” Fakt <www.efakt.pl./artykuly/artykul.aspx/Artykul/48089/> (wejście 17/2/2005), Zdzisław Najder, ”Polonistyka, Ameryka i archiwum Herberta,” Fakt, <www. efakt.pl/artykuly/artykul.aspx/Artykul/48693> (wejście 17/2/2005), Ewa M. Thompson, Siła literatury i siła państwa. O polonistyce po amerykańsku,” Fakt <www.efakt.pl/artykuly/artykul.aspx/Artykul/50966> (wejście 16/2/2005), Tamara Trojanowska, ”Polonistyka w Ameryce Północnej,” Nowy Dziennik, 19 maj, 2006, Krystyna S. Olszer, ”Polonistyka po amerykańsku,” Nowy Dziennik, 21 lipiec, 2006, Anna Gąsienica-Byrcyn, ”Polonistyka północnoamerykańska,” The Tatra Eagle, 59, 2, 2006, i szczególnie Halina Filipowicz, Andrzej Karcz i Tamara Trojanowska (red.), Polonistyka po amerykańsku. Badania nad literaturą polską w Ameryce Północnej (1990-2005), Warszawa: IBL PAN, 2005 i Halina Filipowicz, “What Good Are Polish Literary Studies in the United States?” Slavic and East European Journal, 50, 1, 2006, 117-34
40. <www.carla.umn.edu/lctl/db/index.html> (accessed January 6, 2007).
41. Gilbert C. Rappaport omawia temat “Slavic and East European Linguistics” w SEEJ: A Half-Century of Scholarship.” Slavic and East European Journal, 50, 1, 2006, 97-116.
42. Zobacz, np., Sławomir Cenckiewicz, Oczami bezpieki. Szkice i materiały z dziejów aparatu bezpieczeństwa PRL. Kraków: Arcana, 2004, szczególnie II. „Emigranda.”
43. Filipowicz et al., 2005, 10.
44. Ostatnio o polonistyce krajowej pisał Jerzy Święch. Polonistyka na zakręcie, w swej książce Nowoczesność. Szkice o literaturze polskiej XX wieku. Warszawa: PWN, 2006.
45. Powyższy spis nie uwzględnia pisarzy polsko-amerykańskich i kanadyjskich piszących po angielsku na polskie tematy, na przykład, Caroline Adderson, Phil Boiarski, Anthony Bukoski, John J. Bukowczyk, Louis Dudek, Stuart Dybek, Gary Gildner, Geraldine Glodek, Michael Gnarowski, Antoni Gronowicz, John Guzlowski, Eva Hoffman, W.S. Kuniczak, Anne Michaels, John Minczeski, Linda Nemec Foster, Leslie Pietrzyk, Krystyna Piórkowska, Jeff Poniewaz, Suzanne Strempek Shea, Edward A. Symanski i inni. Ich osiągnięcia i miejsce w polskich studiach omawiają, na przykład, Gladsky, Thomas S., Princes, Peasants, and Other Selves: Ethnicity in American Literature. Amherst: University of Massachusetts Press, 1992, Majewski, Karen, Traitors and True Poles: Narrating a Polish-American Identity, 1880-1939. Athens: University of Ohio Press, 2003, i Filipowicz, 2006, 129-130. Bibliografię wczesnej literatury polsko-amerykańskiej opracował August Gerald Kanka w “Poles in the United States—Fiction,” w Poland: An Annotated Bibliography of Books in English. New York & London: Garland Publishing, Inc., 1988, 288-298.
46. W samych Stanach Zjednoczonych znajduje się przeszło 4,000 uczelni.


Instytut Filologii Polskiej
pl. Kopernika 11 45-040 Opole, Collegium Maius
tel. (48-77) 54-16-003  fax (48-77) 54-16-002
e-mail: kongres2012@uni.opole.pl

Sekretariat:
poniedziałek - piątek, godz. 9.30 - 13.30 pok. nr 203. (IIp)

dol